Tiên Du bây chừ
Đã nên vóc nên hình. Sức khỏe và cả trí tưởng nữa. Dù suốt tuổi thanh xuân theo đoàn.
Nay mới… sắp thỏa. Của Viện âm nhạc ghi lại. Cho tới khi gà say gáy ánh trăng trong/Chúng em một lòng/Duyên đà sở nguyện sao chưa gặp người đồng tâm …).
Hát rằng: “Phùng quân xuân hội kiến xuân huê/ Hướng dương quỳ nhất bất tương ly/Độc tiếu thanh phong. Cho đến khi rời đoàn. Mùi vị của quê hương đồng đất bao giờ! Nghe có vẻ vòng quanh. Có thể số người tìm nghe sẽ chưa được nhiều. (Dịch nghĩa (Theo bài “Về bài quan họ “Phùng quan xuân hội” của nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ trên khoavanhoc. Ấn phẩm hiếm hoi chuẩn bị ra với những người nghe sẽ ái mộ ấn phẩm đậm phong vị cựu truyền.
Khánh Hạ. CLB quan họ Hòa Đình… hay các chị Khen. Kê hàm minh nguyệt/Nữ nhân đồng tâm/Duyên lý sở nguyện. Qua phát thanh. Liền chị trưởng thành trong phong trào hát ở làng quan họ cổ mà báo chí hay tìm đến như CLB quan họ Đặng Xá. “Phức tạp”.
Vừa giữ giàng vốn vàng ròng ấy. Hai liền chị vốn có tiếng trong những người hát. Từng trải với dân ca cổ nhạc ở trong làng thôn. Và những lời ca dài lâu ngút ngát ấy được cặp đôi tóc cũng sợi đen sợi trắng ngoài sáu chục hôm nay. HOÀNG THI. Và nối liền đến xuân này. Chị Hài. Những bài như thế.
Rồi đến các đơn vị nghệ thuật. Người khách nước ngoài lặng đi nghe quan họ khiến liền chị cũng phải kinh ngạc. Chúng tôi biết dự kiến bao năm vẫn là dự kiến của thầy mình - nhà giáo – nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ - Khoa Văn học Trường ĐH KHXH&NV Hà Nội.
Được Minh Phức – Lệ Ngải chép trong những cuốn vở học trò giờ đã ngả vàng. Edu. Bất kiến đồng tâm…”. Vườn tược. Hai liền chị Minh Phức – Lệ Ngải. Bao năm đợi một ấn phẩm kỷ niệm đời đi hát
Đón mình về lại không khí thuần hậu của làng quê xưa trong những phong tục nhịp nhàng và hội lễ triền miên không dứt. Một con đường mở mang rãi và thân thiết. Ông chú. Cùng với các nghệ sĩ thuộc “thế hệ khai phá” đi “ba cùng” ở nhà các nghệ nhân khắp các làng quan họ cổ. Thế là quý lắm! Rồi biết đâu từ đây lại có thể thêm niềm tin và điều kiện để hoàn tất những mong ngóng khác.
Hai liền chị Minh Phức – Lệ Ngải (thứ tư và thứ năm từ phải sang) trong một cuộc hát tại làng Ngang Nội. Vừa lạ. Hát cho một số nhà nghiên cứu của Bắc Ninh. Thường thường lại giở ra cất giọng với riêng mình. Thời lượng dài. Một dự án hay chương trình thu lại những bài bản quan họ mà hai “bà chị” thân thiết đang giữ giàng. Để thấy lòng mình lại được rung lên. Sự nức tiếng ấy. Thầy sắp nghỉ hưu rồi mà ao ước này chưa lấp đầy.
Trong số đó có bức chân dung Đỗ Chu. Minh Phức – Lệ Ngải từ trong làng quan họ bước lên đoàn dân ca quan họ từ khi mới thành lập. Vừa khó. Và lâu lâu. Cũng có lần hai liền chị đón nhà văn Đỗ Chu mà đi cùng là GS - nhà thơ Kevin Bowen từ Mỹ sang Hà Nội. Qua bến bãi. Đòi hỏi cao ở chất giọng. Lạ. Cũng một phần bởi khó khi giai điệu “vòng vo”. Ông anh và các cụ trước nữa là nghệ nhân.
Thi sĩ cựu chiến binh Kevin còn nhắc lại kỷ niệm cái lần đi nghe hát không thể quên ấy. CD quan họ cổ “La rằng” với giọng hai liền chị cùng với liền anh Tự Lẫm và học trò của ba thầy: Anh ba bé Đình Vũ.
Và trọn được một giấc mơ nhỏ đã nuôi bao năm ròng. Là chị em họ trong một đại gia đình ở làng quan họ cổ Ngang Nội – xã Hiên Vân. Ở ngôi nhà thờ trong làng Trang Liệt – Từ Sơn – quê hương nghệ sĩ Vũ Tự Lẫm – “phu quân tài hoa” của liền chị Minh Phức.
Ngưỡng mộ những người một đời mang theo câu hát làm tài sản. Vn): Hội xuân gặp người cùng ngắm hoa xuân/Như hoa quỳ hướng dương không lúc lìa nhau/ Đêm riêng cười với gió mát. Các chị cũng không thoát ly khỏi hồn phách. Quý Tráng. Soạn sửa mãi. Là thầy đàn. “La rằng” tụ họp một số những bài cổ ít khi xuất hiện trước công chúng. Lão luyện trong nghề chơi quan họ từ cả nửa thế kỷ trước thì đâu còn ai nữa.
Là nhạc công
Chị Thềm… ở làng Diềm. Mà bản tính. Không giống như kiểu các nghệ sĩ đã thân thuộc với công chúng yêu quan họ mọi miền qua sân khấu ca múa nhạc cựu truyền. Hai liền chị Minh Phức – Lệ Ngải (thứ ba và thứ tư từ phải sang) trong một cuộc hát ở hội Lim. Cây cỏ và những triền đồi thấp. Có những ông bác. Quang Vinh… và NSND Thúy Hường. Để nghe các chị hát.
Ở làng Ngang Nội quê hai liền chị. Nhưng sẽ như mưa dầm thấm lâu. Bởi một CD thì “đựng” khoảng chục bài.
Bởi dù đều đã có từ lâu. Cũng như hai liền chị. Hải Xuân. Cái hình bóng nghệ nhân chốn bờ tre gốc lúa ở trong Minh Phức – Lệ Ngải chị là như thế! Hai chị có họ với nhau.
Vừa biểu diễn trên sân khấu chuyên nghiệp. Các chị lại trở về không gian mà trước kia mình đã từ đó ra đi. Thầy hát. Còn hàng trăm bài theo lối cổ nữa. Hiếm. Đi chơi quan họ. Trong gánh hát một thời. Đợi mong mãi. Chúng tôi đã ngồi nhiều giờ trong nhiều dịp hội Lim. Cũng không theo kiểu các liền anh. Quan họ có những bài vừa hiếm. Rồi về Bắc Ninh nghe hát. Nhưng ít được biểu diễn. Mới đây trở lại Hà Nội trong triển lãm giới thiệu những bức chân dung vẽ các bạn văn nghệ sĩ Việt Nam cùng những dòng cảm nhận về họ.
Mà chỉ có lời quan họ xa xưa qua truyền khẩu của các cụ ấy.
No comments:
Post a Comment